ग्रंथ प्रकटन (Disclaimer)हे पुस्तक 'कवी कलश' यांच्या जीवनप्रवासावर, उपलब्ध समकालीन ऐतिहासिक दस्तऐवज आणि आधुनिक संशोधकांच्या निष्कर्षांवर आधारित लिहिलेले ऐतिहासिक आहे. या ग्रंथाचा उद्देश इतिहासाच्या पानात उपेक्षित राहिलेल्या एका महान राष्ट्रभक्ताचे वास्तव रूप जगासमोर आणणे हाच असून, कोणाच्याही धार्मिक, सामाजिक किंवा वैयक्तिक भावना दुखावण्याचा लेखकाचा कोणताही हेतू नाही. इतिहास शंभर टक्के खरा ठेवूनही, पुस्तक वाचताना रंजक व जिवंत वाटावे यासाठी मूळ तथ्यांशी तडजोड न करता, केवळ संवाद रचना आणि प्रसंगांचे वर्णन करण्यासाठी कायदेशीर चौकटीत राहून 'क्रिएटिव्ह लिबर्टी' (कलात्मक स्वातंत्र्य) वापरली आहे. या पुस्तकाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे, वाचकांना कवी कलश यांच्या साहित्यिक रूपाची अनुभूती यावी म्हणून प्रत्येक प्रकरणाच्या शेवटी त्यांनी ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी️ प्रकरण २: त्यांचे प्रारंभिक जीवन आणि पार्श्वभूमी उत्तर भारताची भूमी आणि कान्यकुब्ज घराणेकवी कलश जन्म उत्तर भारतातील अंतर्वेदी (गंगा आणि यमुना नद्यांमधील सुपीक प्रदेश) भागात झाला. त्यांचे मूळ घराणे उत्तर प्रदेशातील 'कनौज' (ज्याला प्राचीन काळात कान्यकुब्ज म्हटले जाई) येथील होते. ते जातीने 'कान्यकुब्ज ब्राह्मण' होते. हा तो काळ होता जेव्हा उत्तर भारतावर मुघलांचे सक्त आणि क्रूर छत्र होते. हिंदू संस्कृती, मंदिरे आणि परंपरांवर आघात होत होते. अशा वातावरणात कवी कलश यांचे घराणे धार्मिक, सुसंस्कृत आणि विद्वानांचे घराणे म्हणून ओळखले जात होते.त्यांच्या बालपणाविषयी आणि नेमक्या जन्मतारखेविषयी समकालीन कागदपत्रांमध्ये फारसे तपशील आढळत नाहीत, परंतु त्यांचे ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी️ प्रकरण ३: छत्रपती संभाजी महाराजांशी पहिली भेट ️ युवराज संभाजी राजांची मनःस्थिती आणि पार्श्वभूमीकवी कलश संभाजी महाराज यांची भेट ज्या काळात झाली, तो काळ स्वराज्यासाठी आणि वैयक्तिकरित्या संभाजी राजांसाठी अत्यंत अस्थिर होता. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी संभाजी राजांना राजकारणाचे, युद्धाचे आणि स्वराज्याचे उत्तम शिक्षण दिले होते. संभाजी राजे अत्यंत बुद्धिमान, देखणे आणि शूर होते. वयाच्या अवघ्या चौदाव्या वर्षी त्यांनी 'बुधभूषण' नावाचा संस्कृत ग्रंथ लिहिला होता. यावरून त्यांच्या उच्च अभिरुचीची कल्पना येते.परंतु, स्वराज्याच्या अंतर्गत वर्तुळात संभाजी राजांबद्दल काही गैरसमज पसरवले जात होते. अष्टप्रधान मंडळातील काही मंत्र्यांशी त्यांचे मतभेद होते. त्यातच सावत्र आई सोयराबाई यांच्याशी असलेल्या संबंधांमुळे ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी ️ प्रकरण ४: स्वराज्यातील प्रशासन आणि योगदान संभाजी महाराजांचा राज्याभिषेक आणि कवी कलशांचा उदयसन १६८० छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर स्वराज्यात वारसाहक्कावरून काही काळ अस्थिरता निर्माण झाली होती. परंतु, आपल्या अफाट कर्तृत्वाच्या जोरावर छत्रपती संभाजी महाराजांनी १६ जानेवारी १६८१ रोजी रायगडावर आपला अधिकृत राज्याभिषेक करून घेतला. या राज्याभिषेकाच्या वेळी संभाजी महाराजांनी आपल्या अष्टप्रधान मंडळात आणि प्रशासनात काही महत्त्वाचे बदल केले. त्यातील सर्वात मोठा आणि वादळ उठवणारा निर्णय म्हणजे कवी कलश यांची 'छंदोगात्य' (मुख्य सल्लागार आणि कुलमंत्री) या सर्वोच्च पदावर केलेली नियुक्ती.'छंदोगात्य' हे पद स्वराज्याच्या मूळ अष्टप्रधान मंडळात नव्हते. संभाजी महाराजांनी कवी कलश यांच्या अथांग बुद्धिमत्तेचा, ...अजून वाचा

आपल्या मौल्यवान प्रतिसादांचा आदर करून आणि वाचनाचा अनुभव अधिक समृद्ध व्हावा या उद्देशाने, यापुढे दोन लहान प्रकरणे एकत्र करून भागात प्रकाशित केली जातील.------------------------------ कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी️ प्रकरण ५: मुघल आणि औरंगजेबाविरुद्धचा संघर्ष ️ औरंगजेबाचे दक्षिणेतील आक्रमण आणि स्वराज्यावरील संकटसन १६८१ मध्ये मुघल बादशहा औरंगजेब आपले अफाट सैन्य, अथांग खजिना आणि तोफखाना घेऊन दख्खन (दक्षिण भारत) जिंकण्याच्या ईर्षेने महाराष्ट्रात उतरला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी निर्माण केलेले स्वराज्य मुळासकट उपटून टाकणे आणि छत्रपती संभाजी महाराजांना कैद करणे हाच त्याचा एकमेव हेतू होता. या अभूतपूर्व संकटाच्या काळात कवी कलश हे संभाजी महाराजांचे मुख्य रणनीतीकार म्हणून समोर आले. औरंगजेबाच्या अथांग सैन्याला तोंड देण्यासाठी ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी️ प्रकरण ७: संभाजी महाराजांसोबतचे बलिदान आणि हौतात्म्य ️ औरंगजेबाचा क्रूर दरबार आणि अंतिम ताकीदबहादूरगड येथील औरंगजेबाने कवी कलश आणि छत्रपती संभाजी महाराज यांना अहमदनगरजवळील 'कोरेगाव' आणि नंतर 'तुळापूर' (भीमा आणि इंद्रायणी नदीचा संगम) येथील मुघल छावणीत आणले. औरंगजेबाने विचार केला होता की, इतक्या हालअपेष्टांनंतर मराठ्यांचा छत्रपती आणि त्यांचा मुख्य सल्लागार घाबरतील आणि शरण येतील.औरंगजेबाने कवी कलश यांना एका बाजूला बोलावून गुप्त आमिषेही दाखवली होती. "जर तुम्ही संभाजी राजांची साथ सोडली, स्वराज्याचे गुप्त खजिने आणि किल्ले आमच्या हवाली केले, तर आम्ही तुम्हाला जिवंत सोडू आणि मुघल दरबारात मोठी जहागिरी देऊ," असे औरंगजेबाने सुचवले. परंतु, उत्तर ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी️ प्रकरण ९: इतिहासातील त्यांचे स्थान आणि चुकीचे समज 'कलुषा' शब्दाचा अपभ्रंश आणि पूर्वग्रहदूषित इतिहासमराठ्यांच्या कवी कलश हे कदाचित सर्वात जास्त गैरसमज झालेले आणि अन्यायाचे बळी ठरलेले व्यक्तिमत्त्व आहेत. समकालीन मुघल इतिहासकार आणि नंतरच्या काळातील काही बखरकारांनी कवी कलश यांच्या नावाचा अपभ्रंश करून त्यांना 'कलुषा' (ज्याचा अर्थ पापी, दुष्ट किंवा काळिमा फासणारा असा होतो) असे हिणवले.हा केवळ नावाचा अपभ्रंश नव्हता, तर त्यांच्या संपूर्ण चारित्रावर चिखलफेक करण्याचा एक सुनियोजित प्रयत्न होता. कवी कलश हे मूळचे उत्तर भारतीय असल्यामुळे आणि संभाजी महाराजांनी त्यांना अष्टप्रधान मंडळाच्या वरचे स्थान दिल्यामुळे, तत्कालीन काही स्थानिक सुभेदार आणि जुने मानकरी यांच्या ...अजून वाचा

कवी कलश: स्वराज्यनिष्ठ महाकवी ️ प्रकरण १०: आजच्या पिढीसाठी कवी कलशांचा संदेश मैत्री आणि निष्ठेची व्याख्याआजच्या डिजिटल युगात आणि 'नातेसंबंध' खूप लवकर बदलतात. स्वार्थासाठी मैत्री करणे आणि संकट येताच बाजूला होणे हे आजच्या जगात सामान्य झाले आहे. अशा काळात कवी कलश यांचे जीवन तरुणांना मैत्रीची खरी व्याख्या शिकवते. कवी कलश यांनी छत्रपती संभाजी महाराजांशी केवळ सुख आणि वैभवाच्या काळातच मैत्री केली नाही, तर जेव्हा संभाजी महाराज एकाकी पडले होते, जेव्हा त्यांच्यावर चहुबाजूंनी संकटे आली होती, तेव्हाही कलश त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहिले.आजच्या पिढीसाठी त्यांचा पहिला संदेश हाच आहे की, नाते कोणतेही असो, त्यात 'निष्ठा' (Loyalty) असणे सर्वात ...अजून वाचा