२०२५ सालात मराठी सिनेसृष्टीला एक नवं चैतन्य मिळवून देणारा आणि बॉक्स ऑफिसवर तब्बल ₹२८.४७ कोटींची घवघवीत कमाई करून वर्षातील सर्वात मोठा ब्लॉकबस्टर ठरलेला चित्रपट म्हणजे 'दशावतार'. कोकणच्या मातीतील कला, श्रद्धा आणि आधुनिक संघर्षाचा एक अद्भुत मेळ या चित्रपटात पाहायला मिळतो.
खाली या ऐतिहासिक यशावर आधारित एक सविस्तर 'अस्सल मराठी' शैलीतील परीक्षण दिले आहे:
दशावतार (२०२५): कोकणी मातीचा हुंकार अन् कलेचा जबरदस्त आविष्कार!
मराठी सिनेमा म्हटलं की अनेकदा कौटुंबिक नाटकं किंवा विनोदी चित्रपटांची चर्चा होते. पण दिग्दर्शक सुबोध खानोलकर यांनी २०२५ मध्ये 'दशावतार'च्या रूपाने असा काही चमत्कार घडवला की, अख्ख्या भारताला मराठी सिनेमाची ताकद पुन्हा एकदा कळाली. साधारण ५ कोटींच्या बजेटमध्ये बनलेल्या या सिनेमाने बॉक्स ऑफिसवर अक्षरशः राडा केला आणि तो या वर्षातील सर्वात जास्त कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला.
१. कथानक: मातीशी इमान राखणारा लढा
चित्रपटाची कथा आपल्याला कोकणातल्या 'डोंगरकट्टा' नावाच्या एका शांत गावात घेऊन जाते. तिथे राहतात बाबुली मेस्त्री (दिलीप प्रभावळकर), ज्यांनी आपलं संपूर्ण आयुष्य विष्णूच्या रूपांना रंगमंचावर जिवंत करण्यात घालवलं आहे. पण वाढत्या वयोमानानुसार त्यांची दृष्टी अधू होत चालली आहे. डॉक्टर आणि त्यांचा मुलगा माधव (सिद्धार्थ मेनन) त्यांना अभिनय थांबवण्याची विनंती करतात.
दुसरीकडे, गावात एका मोठ्या खाण प्रकल्पाचे (Mining Project) संकट घोंगावत असते. हा प्रकल्प केवळ निसर्गाचा नाही, तर लोकांच्या श्रद्धेचा आणि संस्कृतीचा नाश करणारा असतो. जेव्हा ही संस्कृती धोक्यात येते, तेव्हा बाबुली मेस्त्री आपल्या कलेच्या माध्यमातून कसा लढा देतात, याची ही थरारक गोष्ट आहे.
२. अभिनयाची 'खाण' आणि पात्रांची जुगलबंदी
दिलीप प्रभावळकर: या ८१ वर्षीय महान नटाने पुन्हा एकदा सिद्ध केलं की प्रतिभा कधीच म्हातारी होत नाही. बाबुली मेस्त्रींच्या भूमिकेत त्यांनी जीव ओतला आहे. रंगमंचावर हनुमानापासून ते नरसिंहापर्यंतची रूपं साकारतानाचा त्यांचा वावर अंगावर शहारे आणतो. त्यांच्या डोळ्यांतली कलेप्रती असलेली निष्ठा आणि मुलाबद्दलचं प्रेम प्रेक्षकांच्या काळजाला भिडतं.
सिद्धार्थ मेनन आणि प्रियदर्शनी इंदलकर: माधवच्या भूमिकेत सिद्धार्थने एक समंजस आणि संघर्षशील तरुण उत्तम उभा केला आहे. तर वंदनाच्या भूमिकेत प्रियदर्शनीने आपल्या नैसर्गिक अभिनयाने छाप पाडली आहे.
महेश मांजरेकर आणि भारत जाधव: इन्स्पेक्टर मायकेल डिकॉस्टाच्या भूमिकेत मांजरेकर यांचा 'रॉ' लूक आणि भारदस्त आवाज चित्रपटाला एका वेगळ्याच उंचीवर नेऊन ठेवतो. भारत जाधव यांनी लक्ष्मण वाडेकर ही नकारात्मक छटा असलेली भूमिका इतक्या ताकदीने साकारली आहे की, त्यांचा राग आल्याशिवाय राहत नाही.
३. तांत्रिक बाजू: डोळ्यांचे पारणे फेडणारे दृश्य
सिनेमॅटोग्राफी: देवेन्द्र गोलटकर यांनी कोकणचं सौंदर्य ज्या प्रकारे टिपलं आहे, ते पाहून आपल्याला त्या लाल मातीचा वास आल्याशिवाय राहत नाही. रात्रीच्या वेळी होणारे दशावताराचे खेळ आणि त्यातलं प्रकाशयोजना (Lighting) खरोखरच जागतिक दर्जाची आहे.
संगीत आणि पार्श्वसंगीत: ए.व्ही. प्रफुल्लचंद्र यांचे संगीत या चित्रपटाचा आत्मा आहे. विशेषतः चित्रपटाचं पार्श्वसंगीत (BGM) इतकं दमदार आहे की, क्लायमॅक्सच्या वेळी तुम्ही खुर्चीला खिळून राहता. दशावतारातील पारंपारिक वाद्यांचा वापर करून त्यांनी एक आधुनिक संगीताचा अनुभव दिला आहे.
४. 'दशावतार' का आहे खास?
हा चित्रपट केवळ मनोरंजनासाठी नाही. दक्षिणेतील 'कांतारा' चित्रपटाची तुलना याच्याशी केली जात असली तरी, 'दशावतार'मध्ये आपला मराठी 'अस्सलपणा' आहे. लोककला केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ती समाजप्रबोधनाचे शस्त्र कशी ठरू शकते, हे यात उत्तमरित्या मांडले आहे.
५. बॉक्स ऑफिस आणि जागतिक भरारी
या सिनेमाने केवळ महाराष्ट्रातच नाही, तर बंगळुरू, दिल्ली, अगदी गुवाहाटीपर्यंत हाऊसफुल्ल गर्दी खेचली. ऑस्कर २०२६ साठी शॉर्टलिस्ट झालेला हा पहिला मराठी चित्रपट ठरला आहे, ही आपल्यासाठी सर्वात अभिमानाची गोष्ट आहे. चित्रपटाने दाखवून दिले की जर कथा मातीशी जोडलेली असेल, तर भाषेच्या पलीकडे जाऊन लोक त्याला प्रेम देतात.
थोडक्यात सांगायचे तर...
'दशावतार' हा एक अनुभव आहे. हा चित्रपट पाहत असताना तुम्हाला अभिमान वाटतो, राग येतो, आणि शेवटी डोळे पाणावतात. मराठी सिनेसृष्टीतील हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे जो येणाऱ्या पिढ्यांसाठी दिशादर्शक ठरेल.
आमचं मत: हा चित्रपट चुकवू नका. आपल्या संस्कृतीचा हा गौरवपूर्ण सोहळा चित्रपटगृहात जाऊनच अनुभवा!
तुम्ही हा चित्रपट पाहिला असेल, तर तुम्हाला दिलीप प्रभावळकर यांची कोणती भूमिका सर्वात जास्त आवडली? सांगा, आपण त्यावर चर्चा करूया!
