कॉलेजची धावपळ आणि शहरातल्या गजबजाटातून सुटका म्हणून उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मामाच्या गावी जाणं, हा माझ्यासाठी नेहमीच आनंदाचा भाग असायचा. गावाची ती शांतता, मातीचा वास आणि मामाच्या वाड्यातलं ते मोकळं वातावरण मनाला उभारी द्यायचं.
त्या दिवशी सकाळची वेळ होती. हवेत अजूनही थोडा गारवा होता. आजी ओट्यावर बसून काहीतरी निवडत होती. मला बघून ती म्हणाली, "आरं, एवढं काय बसलायस रिकामा? जा की पळत, त्या रामाच्या गड्याला बोलावून आण. सांग म्हणावं, शेतातलं काम बघायचंय आज."
मी आजीचं ऐकलं आणि लगबगीने रामा मामाच्या घराच्या दिशेला निघालो. त्यांचं घर गावाच्या थोडं कडेला, एका मोठ्या अंगणासह होतं. मी अंगणाच्या जवळ पोहोचलो, तेव्हा तिथे शांतता होती. रामा मामाची बायको, जिला आम्ही 'मामी' म्हणायचो, अंगणात झाडू मारत होती.
तिची पाठ माझ्याकडे होती. तिने तिच्या साडीचा पदर एका वेगळ्याच पद्धतीने सावरला होता—हनुवटीने तो घट्ट दाबून धरला होता जेणेकरून झाडू मारताना तो मध्ये येऊ नये. तिची हालचाल बघून असं वाटत होतं की ती काहीतरी घाईत आहे.
मी अंगणात पाऊल टाकलं आणि आवाज दिला, "मामी, रामा मामा आहेत का घरात?"
माझ्या आवाजासरशी ती दचकली. तिने पटकन मान वर करून माझ्याकडे पाहिलं. पण त्या गडबडीत तिच्या हनुवटीने दाबून धरलेला तो पदर सुटला आणि खांद्यावरून सर्रकन खाली पडला.
क्षणभर काळ जणू थांबला. समोरचं दृश्य पाहून मी गोंधळून गेलो. मामी खरं तर आंघोळीच्या तयारीत होती. तिने ब्लाउज काढून बाजूला ठेवला होता, पण चुलीवरचं पाणी अजून हवं तसं तापलं नव्हतं, म्हणून वेळ घालवण्यासाठी ती अंगण झाडू लागली होती. तिने फक्त साडीच्या पदराने स्वतःला झाकून घेण्याचा प्रयत्न केला होता, पण माझ्या एका हाकेमुळे तो पदर निसटला आणि तिचं रूप माझ्या नजरेसमोर पूर्णपणे उघडं झालं. तिचे ते गौर वर्ण आणि अनपेक्षितपणे उघडे पडलेले अंग पाहून माझे पाय जमिनीला खिळले.
तिच्या चेहऱ्यावरची ती भीती, लाज आणि अनपेक्षितपणा पाहून मलाही काय बोलावं कळेना. तिने पटकन तो पदर सावरला आणि एकही शब्द न बोलता ती तशीच धावत आत गेली. मी तिथेच सुन्न होऊन उभा होतो. माझ्या हृदयाचे ठोके वाढले होते. काय करावं काहीच सुचत नव्हतं.
थोड्या वेळाने मी स्वतःला सावरलं आणि तिथून निघून जाण्याचा विचार केला, पण आजीचं काम महत्त्वाचं होतं. मी तसाच उभा राहिलो. काही मिनिटांनी मामी बाहेर आली. आता तिने साडी नीट नेसली होती, पण तिच्या चेहऱ्यावर अजूनही लाजेची लाली होती. तिने माझ्याकडे न पाहता जमिनीकडे बघत विचारलं, "काय म्हणत होती आजी?"
माझा आवाज अडकला होता, "ते... रामा मामांना आजीने बोलावलंय, शेतात काहीतरी काम आहे म्हणून."
"हो, ते गेलेत शेजारी, येतीलच पाच मिनिटात. तू बस हवं तर," ती म्हणाली. तिचा आवाज कापत होता. त्या एका क्षणाने आमच्या दोघांमधलं नातं बदलून टाकलं होतं. तोपर्यंत मी तिला फक्त एक मामी म्हणून बघत होतो, पण आता त्या घटनेमुळे माझ्या मनात तिच्याबद्दल एक वेगळीच जाणीव निर्माण झाली होती.
मी तिथे जास्त वेळ थांबलो नाही. "सांगा त्यांना," एवढं बोलून मी घराकडे निघालो. पण वाटेत चालताना तो पदर पडण्याचा क्षण, तिचं ते उघडं रूप आणि तिच्या डोळ्यातली ती अगतिकता वारंवार माझ्या डोळ्यासमोर येत होती. ती साधी सुधी सकाळ माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठी आणि कधीही न विसरता येणारी आठवण ठरली होती.
क्रमशः
पुढील भागात काय घडणार?
त्या एका अनपेक्षित क्षणाने घराच्या उंबरठ्यावरची मर्यादा जणू धूसर झाली होती. जी मामी आजवर फक्त नात्याच्या आदरापोटी ओळखली जात होती, तिच्याकडे पाहण्याचा माझा दृष्टिकोन आता पूर्णपणे बदलला होता. तिच्याही नजरेत आता तो पूर्वीचा मोकळेपणा उरला नव्हता, की माझ्या शब्दांत तो जुना धीटपणा.
काय मामी आणि माझ्यातला हा संकोच कधी दूर होईल?
त्या शांत अंगणात घडलेला तो प्रसंग आमच्यात एक नवीन, गुपित नातं निर्माण करेल की आम्हा दोघांना एकमेकांपासून कायमचं तोडेल?
गावाच्या या शांत वातावरणात माझ्या मनात जे वादळ उठलं आहे, त्याची कुणकुण कुणाला लागेल का?
पुढच्या भागात पाहा, जेव्हा पुन्हा आमची नजरानजर होईल, तेव्हा ते मौन काय सांगेल?
वाचत राहा... भाग २ लवकरच!
