अशोक एका श्रीमंत आणि प्रतिष्ठित कुटुंबातील मुलगा होता. शहरातील नामांकित कॉलेजमध्ये तो शिक्षण घेत होता. महागडी गाडी, मोठे घर, भरपूर पैसा आणि समाजात असलेली प्रतिष्ठा—त्याच्या आयुष्यात कशाचीच कमतरता नव्हती.
केतकी मात्र त्याच कॉलेजमध्ये शिकणारी साधी मुलगी होती. तिचे वडील एका छोट्या नोकरीत होते. घरची परिस्थिती बेताची होती; पण केतकी हुशार, स्वाभिमानी आणि मनाने श्रीमंत होती.
पहिली भेट अगदी साधी होती.
कॉलेजच्या ग्रंथालयात अशोकच्या हातातून काही पुस्तके खाली पडली. केतकीने ती उचलून त्याला दिली.
"तुमची पुस्तकं..." ती हसत म्हणाली.
"थँक्यू... पण तुम्ही माझी पुस्तकं वाचणार नाही ना?" अशोकने गंमतीने विचारले.
"वाचली तर?" केतकीनेही हसत उत्तर दिले.
त्या छोट्याशा संवादातून दोघांची ओळख झाली आणि हळूहळू मैत्री प्रेमात बदलली.
कॉलेजच्या कट्ट्यावरच्या गप्पा, एकत्र अभ्यास, पावसात भिजत केलेल्या चालण्याच्या आठवणी आणि एकमेकांसाठी केलेल्या छोट्या-छोट्या गोष्टी... या सगळ्यांनी त्यांच्या नात्याला घट्ट केलं.
एका संध्याकाळी अशोकने केतकीचा हात हातात घेतला.
"केतकी, मला तुझ्याशी लग्न करायचं आहे."
केतकी काही क्षण शांत राहिली.
"पण अशोक... तुझं कुटुंब?"
"मी सगळ्यांना समजावेन."
"आणि त्यांनी नाही म्हटलं तर?"
अशोकने तिच्याकडे पाहत ठामपणे सांगितले,
"मग मी तुझी साथ सोडणार नाही."
केतकीच्या डोळ्यांत पाणी आले.
"हे वचन आहे?"
"हो. आयुष्यभराचं."
त्या दिवशी दोघांनी आपल्या प्रेमाला आयुष्यभर जपण्याच्या आणाभाका घेतल्या.
पण प्रेमाच्या वाटेवर सर्वात मोठी परीक्षा अजून बाकी होती.
अशोकने घरी केतकीबद्दल सांगितले.
त्याच्या आई-वडिलांनी तिची माहिती ऐकूनच नकार दिला.
"आपल्या घराण्याला शोभेल अशी मुलगी हवी. तिचं कुटुंब, त्यांची परिस्थिती आणि आपली परिस्थिती यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे."
अशोकने खूप विनवण्या केल्या.
"पण मला तिच्यावर प्रेम आहे."
वडिलांचा आवाज कठोर झाला.
"प्रेमाने संसार चालत नाही. आमच्या प्रतिष्ठेचा विचार कर."
आईनेही त्याला समजावले.
"केतकी वाईट मुलगी नाही. पण ती आपल्या घरची सून होऊ शकत नाही."
अशोक दोन जगांच्या मध्ये अडकला.
एका बाजूला केतकीसोबत दिलेली वचने होती आणि दुसऱ्या बाजूला आई-वडिलांची इच्छा.
काही दिवस त्याने केतकीला धीर दिला.
"मी प्रयत्न करतोय."
पण प्रयत्न हळूहळू कमी झाले.
फोनचे अंतर वाढले. भेटी कमी झाल्या. आणि एका दिवसानंतर अशोकने केतकीला सांगितले,
"केतकी... मला माफ कर. मी घरच्यांच्या विरोधात जाऊ शकत नाही."
केतकी काही क्षण त्याच्याकडे पाहत राहिली.
"म्हणजे आपल्या सगळ्या आणाभाका?"
अशोककडे उत्तर नव्हते.
"तू म्हणाला होतास, काहीही झालं तरी माझी साथ सोडणार नाहीस."
अशोकने नजर खाली केली.
"परिस्थिती माझ्या हातात नाही."
केतकी हळू आवाजात म्हणाली,
"परिस्थिती तुझ्या हातात नसेल अशोक... पण निर्णय तर तुझ्या हातात होता."
अशोक निघून गेला.
काही महिन्यांनी त्याचं लग्न एका श्रीमंत कुटुंबातील मुलीशी ठरलं.
लग्नपत्रिका केतकीच्या हातात आली तेव्हा तिच्या डोळ्यांसमोर कॉलेजचे दिवस उभे राहिले.
"आयुष्यभराची साथ देईन..."
"काहीही झालं तरी तुला सोडणार नाही..."
त्या आठवणी आता तिच्यासाठी आनंदाच्या नव्हत्या; त्या तिच्या मनाला अधिकच छळत होत्या.
अशोकचं लग्न झालं.
केतकी मात्र आतून पूर्णपणे तुटून गेली.
तिने स्वतःला सावरण्याचा प्रयत्न केला. पण विश्वासघात, एकटेपणा आणि भविष्याबद्दल निर्माण झालेली निराशा तिला दिवसेंदिवस अधिक त्रास देत राहिली.
एक दिवस तिच्या घरच्यांना ती अस्वस्थ अवस्थेत आढळली. तिला तातडीने रुग्णालयात नेण्यात आले. डॉक्टरांनी प्रयत्न केले; पण केतकीला वाचवता आले नाही.
ही बातमी अशोकपर्यंत पोहोचली.
तो हादरला.
जिच्या हातात हात घेऊन त्याने आयुष्यभर साथ देण्याचे वचन दिले होते, ती आता या जगात नव्हती.
अशोक केतकीच्या घरी गेला.
तिच्या आईच्या डोळ्यांत अश्रू होते.
ती त्याच्याकडे पाहून म्हणाली,
"माझ्या मुलीने तुझ्यावर विश्वास ठेवला होता. तिला श्रीमंती नको होती... तिला फक्त तुझी साथ हवी होती."
अशोककडे पुन्हा एकदा कोणतेही उत्तर नव्हते.
त्या दिवशी त्याला जाणवलं—
कधी कधी एखाद्याला सोडून देणं हा फक्त एक निर्णय नसतो; त्या निर्णयाचे परिणाम दुसऱ्याच्या संपूर्ण आयुष्यावर उमटू शकतात.
पण केतकीने घेतलेला निर्णयही योग्य नव्हता.
तिचे आयुष्य एका व्यक्तीपुरते मर्यादित नव्हते. तिच्यासमोर अजून अनेक शक्यता, अनेक माणसं आणि एक नवं आयुष्य उभं राहू शकलं असतं.
ही कथा अशोकच्या अपराधीपणाचीच नव्हे, तर एका मोठ्या सामाजिक प्रश्नाची होती—
प्रेमापेक्षा पैसा मोठा आहे का?
