१९३४ मध्ये व्हेनिस भेटीत मुसोलिनीकडून झालेल्या अपमानानंतर, अॅडॉल्फ हिटलरने अत्यंत गुप्तपणे युरोपमधील सर्वात भयंकर लष्कर उभे करण्याचे काम सुरू केले होते. शस्त्रास्त्रांचे कारखाने रात्रंदिवस धडधडत होते. पण हे अवाढव्य लष्कर पूर्णपणे तयार होण्यासाठी त्याला काही वर्षांचा कालावधी लागणार होता.
जर युरोपला किंवा अमेरिकेला या गुप्त लष्करी तयारीची भनक लागली असती, तर त्यांनी लगेच जर्मनीवर हल्ला केला असता. त्यामुळे, वेळ मिळवण्यासाठी हिटलरला संपूर्ण जगासमोर 'शांततेचे' एक मोठे नाटक उभे करायचे होते. त्याला जगाला पटवून द्यायचे होते की, "जर्मनी एक शांतताप्रिय देश आहे आणि मला युद्ध नकोय!"
ही सुवर्णसंधी त्याला १९३६ च्या 'बर्लिन ऑलिम्पिक'च्या (1936 Summer Olympics) रूपाने मिळाली!
(ऑलिम्पिकचे यजमानपद जर्मनीला हिटलर सत्तेत येण्याआधीच, म्हणजे १९३१ मध्ये मिळाले होते. पण आता सत्ता हिटलरच्या हातात होती.)
गोबेल्सचा मास्टरप्लॅन आणि शांततेचा देखावा
सुरुवातीला, जेव्हा ऑलिम्पिक जवळ आले, तेव्हा हिटलरला या खेळांचा प्रचंड तिरस्कार होता. तो आपल्या अधिकाऱ्यांना म्हणाला होता, "मला हा ऑलिम्पिकचा खेळ अजिबात नकोय. हा केवळ ज्यू, निग्रो आणि आंतरराष्ट्रीय लोकांचा एक फालतू उत्सव आहे. महान जर्मन आर्यन लोक या हलक्या दर्जाच्या लोकांसोबत खेळणार नाहीत!"
पण त्याचा चतुर प्रचारमंत्री जोसेफ गोबेल्स (Joseph Goebbels) याने हिटलरचे डोळे उघडले. गोबेल्स म्हणाला, "फ्युरर, आपण ऑलिम्पिकमध्ये आपले सर्वात ताकदवान जर्मन खेळाडू उतरवू. जेव्हा आपले 'आर्यन' खेळाडू इतर देशांच्या खेळाडूंना हरवून सर्वाधिक सुवर्णपदके जिंकतील, तेव्हा संपूर्ण जगाला मानावे लागेल की आर्यन वंशच जगात सर्वोत्कृष्ट आहे! शिवाय, जगाला आपण शांततेचा संदेशही देऊ शकू."
हिटलरला ही कल्पना खूप आवडली. त्याने ऑलिम्पिकसाठी अत्यंत उत्साहाने तयारी सुरू केली.
परदेशी पाहुणे आणि पत्रकार बर्लिनमध्ये येण्याआधी हिटलरने संपूर्ण जर्मनीचा चेहरामोहरा रातोरात बदलून टाकला.
बर्लिनच्या रस्त्यांवर लावलेले "येथे ज्यूंना प्रवेश बंदी आहे" असे सर्व फलक रातोरात हटवले गेले.
रस्त्यावर फिरणाऱ्या भिकाऱ्यांना आणि भटक्या लोकांना उचलून थेट छळछावण्यांमध्ये (Concentration Camps) टाकले गेले, जेणेकरून परदेशी लोकांना जर्मनीमध्ये फक्त 'सुंदर आणि श्रीमंत' लोकच दिसतील.
जगाला आपली भव्यता दाखवण्यासाठी एकाच वेळी १ लाख १० हजार लोक बसू शकतील असे अवाढव्य 'ऑलिम्पिक स्टेडियम' (Olympiastadion) बांधले गेले.
(एक विशेष ऐतिहासिक तथ्य: आज आपण ऑलिम्पिक सुरू होण्याआधी जी 'ऑलिम्पिक मशाल' (Olympic Torch Relay) ग्रीसवरून पेटवून यजमान देशात आणण्याची प्रथा पाहतो, ती हिटलर आणि गोबेल्सनेच १९३६ मध्ये पहिल्यांदा सुरू केली होती, जेणेकरून नाझींचा प्रचार जगभर व्हावा!)
ऑलिम्पिकची सुरुवात आणि हिटलरचा अहंकार
१ ऑगस्ट १९३६. हिटलरने स्वतः अत्यंत रुबाबात या बर्लिन ऑलिम्पिकचे उद्घाटन केले. जगातील ४९ देशांचे खेळाडू तिथे आले होते. हिटलरचे नाटक यशस्वी झाले होते. जगाला आणि परदेशी पत्रकारांना वाटले की, "अरे, जर्मनी किती सुंदर आणि शांत देश आहे!" अमेरिकेने आणि ब्रिटनने हिटलरविरुद्ध असलेला आपला बहिष्कार मागे घेतला. हिटलरला युद्धखोर समजणाऱ्या जगाच्या डोळ्यांवर आता कातडे ओढले गेले होते.
खेळ सुरू झाले. जर्मन खेळाडूंनी अपेक्षेप्रमाणे भराभर सुवर्णपदके जिंकायला सुरुवात केली. हिटलर स्टेडियममध्ये आपल्या 'व्हीआयपी बॉक्स'मध्ये बसून गर्वाने छाती फुगवून हे सर्व पाहत होता. त्याचे 'आर्यन श्रेष्ठत्वाचे' स्वप्न पूर्ण होत असल्याचे त्याला वाटत होते.
पण याच वेळी मैदानात एक असा खेळाडू उतरला, ज्याने हिटलरच्या या 'आर्यन' अहंकाराचे भर मैदानात तुकडे तुकडे केले!
जेसी ओवेन्स (Jesse Owens): हिटलरचा गर्वहरण करणारा महानायक
तो खेळाडू गोरा आर्यन नव्हता, तर तो अमेरिकेच्या संघातून आलेला एक आफ्रिकन-अमेरिकन (कृष्णवर्णीय) खेळाडू होता—जेसी ओवेन्स!
जेसी ओवेन्स जेव्हा ट्रॅकवर धावायला लागला, तेव्हा संपूर्ण स्टेडियममध्ये एकच शांतता पसरली. ओवेन्सचा वेग वाऱ्यासारखा होता. नाझींचे 'सुपरमॅन' मानले जाणारे गोरे जर्मन खेळाडू त्याच्या पुढे अक्षरशः फिके पडले. जेसी ओवेन्सने एकापाठोपाठ एक विक्रम मोडायला सुरुवात केली आणि हिटलरच्या डोळ्यांदेखत तब्बल ४ सुवर्णपदके जिंकून इतिहास रचला! १. १०० मीटर धावणे (Gold) २. २०० मीटर धावणे (Gold) ३. लांब उडी (Gold) ४. ४x१०० मीटर रिले (Gold)
'लांब उडी'च्या (Long Jump) अंतिम फेरीत तर एक अत्यंत सुंदर प्रसंग घडला. ओवेन्सचा मुख्य प्रतिस्पर्धी होता जर्मनीचा 'लुझ लाँग' (Luz Long) नावाचा गोरा आर्यन खेळाडू. पण लुझ लाँगने हिटलरच्या विचारसरणीला फाटा देत जेसी ओवेन्सला उडी मारण्याआधी काही तांत्रिक टिप्स दिल्या, ज्यामुळे ओवेन्सने सुवर्णपदक जिंकले आणि लुझ लाँगला रौप्यपदक मिळाले. या दोन खेळाडूंनी भर मैदानात एकमेकांना मिठी मारली.
ही दृश्ये पाहून व्हीआयपी बॉक्समध्ये बसलेल्या हिटलरच्या रागाचा पारा चढला होता. एका कृष्णवर्णीय माणसाने जर्मन खेळाडूंना हरवावे, ही गोष्ट हिटलरला अजिबात पचत नव्हती. परंपरेनुसार यजमान देशाच्या प्रमुखाने विजेत्या खेळाडूंशी हस्तांदोलन करायचे असते, पण जेसी ओवेन्सने सुवर्णपदक जिंकल्याचे पाहून हिटलर प्रचंड रागाने आणि संतापाने स्टेडियममधून तडकाफडकी निघून गेला! त्याने ओवेन्सशी हस्तांदोलन करण्यास स्पष्ट नकार दिला.
जगाच्या डोळ्यांत धूळ
जेसी ओवेन्सने हिटलरचा अहंकार जरी भर मैदानात मोडला असला, तरी राजकीय पातळीवर मात्र हिटलरचा डाव यशस्वी झाला होता. १९३६ चे ऑलिम्पिक संपले, तेव्हा संपूर्ण युरोप आणि अमेरिकेला वाटले की हिटलर खरोखरच बदलला आहे. तो शांतताप्रिय आहे.
जग शांतपणे झोपी गेले होते... पण पडद्यामागे हिटलरचे 'मृत्यूचे कारखाने' आणि 'लुफ्तवाफे' (वायुसेना) युद्धासाठी पूर्णपणे सज्ज झाले होते.
आता वेळ आली होती ती मुसोलिनीला बोलावून आपला जुना हिशोब चुकता करण्याची आणि त्याला आपली खरी ताकद दाखवून देण्याची!
