मार्च १९३८ मध्ये रक्ताचा एकही थेंब न सांडता हिटलरने ऑस्ट्रियावर कब्जा मिळवला होता. या यशाने हिटलरला खात्री पटली होती की, ब्रिटन आणि फ्रान्स हे केवळ कागदी वाघ आहेत. ते युद्धाला इतके घाबरतात की, त्यांना डोळे वटारून दाखवले तरी ते शरण येतील.
आता नकाशावर हिटलरचे बोट युरोपच्या मध्यभागी असलेल्या एका अत्यंत सुंदर आणि औद्योगिकदृष्ट्या प्रगत देशावर स्थिरावले होते—चेकोस्लोव्हाकिया (Czechoslovakia)!
पण ऑस्ट्रिया आणि चेकोस्लोव्हाकियामध्ये खूप मोठा फरक होता. चेकोस्लोव्हाकियाकडे एक अत्यंत मजबूत लष्कर होते, त्यांच्या सीमांवर भक्कम किल्ले होते आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्याकडे फ्रान्स आणि रशियाचा (USSR) लष्करी पाठिंबा होता. जर जर्मनीने त्यांच्यावर हल्ला केला असता, तर फ्रान्स आणि रशियाला युद्धासाठी मैदानात उतरावेच लागले असते.
त्यामुळे हिटलरने सरळ हल्ला करण्याऐवजी आपला हुकूमशाहीतला सर्वात जुना आणि धोकादायक डाव खेळला—खोट्या प्रचाराचा (Propaganda)!
'सुडेटनलँड'चे (Sudetenland) खोटे नाटक
चेकोस्लोव्हाकियाच्या सीमेला लागून असलेल्या एका भागात सुमारे ३० लाख जर्मन वंशाचे लोक राहत होते. या भागाला 'सुडेटनलँड' म्हटले जायचे. हिटलरने आपला प्रचारमंत्री गोबेल्स याला आदेश दिला की, "जगामध्ये असा खोटा प्रचार सुरू करा की चेकोस्लोव्हाकियाचे सरकार या जर्मन लोकांवर भयंकर अत्याचार करत आहे!"
जर्मन वर्तमानपत्रांमध्ये खोट्या बातम्या छापल्या जाऊ लागल्या. हिटलरने सुडेटनलँडमधील जर्मन लोकांना बंड करण्यासाठी पैसा आणि शस्त्रे पुरवली. जेव्हा चेकोस्लोव्हाकियाच्या पोलिसांनी हे बंड मोडून काढण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा हिटलर रागाने ओरडला, "माझ्या जर्मन बांधवांवर होणारा हा अत्याचार मी सहन करणार नाही! जर चेकोस्लोव्हाकियाने सुडेटनलँड जर्मनीला दिले नाही, तर मी युद्धाची घोषणा करेन!"
युरोपमध्ये उडालेली घाबरगुंडी आणि चेंबरलेनची लाचारी
हिटलरच्या या युद्धघोषणेने संपूर्ण युरोपला घाम फोडला. लंडन आणि पॅरिसच्या रस्त्यांवर लोकांना गॅस-मास्क वाटले जाऊ लागले. लोकांना वाटले की पुन्हा एकदा १९१४ सारखे महाभयंकर युद्ध सुरू होणार आहे.
ब्रिटनचा तत्कालीन पंतप्रधान नेव्हिल चेंबरलेन (Neville Chamberlain) हा युद्धाला प्रचंड घाबरणारा माणूस होता. त्याचे म्हणणे होते की, "कोणत्याही परिस्थितीत युद्ध टाळले पाहिजे, मग त्यासाठी हिटलरचे पाय का धरावे लागेनात!" चेंबरलेन स्वतः विमानात बसून दोन वेळा हिटलरला भेटायला जर्मनीला आला. त्याने हिटलरला विनंती केली की युद्ध करू नकोस.
पण हिटलरने त्याला कडक शब्दांत सांगितले, "मला सुडेटनलँड पाहिजेच, अन्यथा १ ऑक्टोबरला माझे रणगाडे चेकोस्लोव्हाकियात घुसतील!"
म्युनिक करार (The Munich Agreement): इतिहासातील सर्वात मोठा विश्वासघात
युरोपला युद्धापासून वाचवण्यासाठी २९ सप्टेंबर १९३८ रोजी जर्मनीतील म्युनिक शहरात एक अत्यंत महत्त्वाची ऐतिहासिक बैठक बोलावली गेली.
या बैठकीला युरोपचे चार मोठे नेते उपस्थित होते: १. अॅडॉल्फ हिटलर (जर्मनी) २. बेनितो मुसोलिनी (इटली - जो मध्यस्थीचे नाटक करत होता) ३. नेव्हिल चेंबरलेन (ब्रिटन) ४. एडवर्ड दलादिए (फ्रान्स)
पण या बैठकीत एक असा भयंकर प्रकार घडला, जो आंतरराष्ट्रीय राजकारणात कधीही झाला नव्हता. ज्या 'चेकोस्लोव्हाकिया' देशाचे तुकडे करण्यावर चर्चा सुरू होती, त्या देशाच्या एकाही प्रतिनिधीला या बैठकीच्या खोलीत बोलावण्यात आले नव्हते! चेकोस्लोव्हाकियाचे दोन अधिकारी बाहेरच्या खोलीत रडवेले होऊन बसले होते आणि आत युरोपचे नेते त्यांच्या देशाचा लिलाव करत होते.
हिटलरने चेंबरलेनला एक खोटे वचन दिले: "जर तुम्ही मला सुडेटनलँड दिले, तर युरोपमध्ये ही माझी शेवटची प्रादेशिक मागणी असेल. यानंतर मी एक इंचही जमीन मागणार नाही."
चेंबरलेनने या खोट्या आश्वासनावर आंधळेपणाने विश्वास ठेवला. ३० सप्टेंबरच्या पहाटे, ब्रिटन आणि फ्रान्सने चेकोस्लोव्हाकियाच्या पाठीत खंजीर खुपसला आणि सुडेटनलँड जर्मनीच्या घशात घालणाऱ्या 'म्युनिक करारावर' स्वाक्षऱ्या केल्या. चेकोस्लोव्हाकियाला सांगण्यात आले की—"एकतर सुडेटनलँड हिटलरला द्या, अन्यथा एकाकी युद्ध लढा!"
हतबल झालेल्या चेकोस्लोव्हाकियाने शरणागती पत्करली.
"आमच्या काळातील शांतता" आणि चर्चिलचा इशारा
चेंबरलेन जेव्हा म्युनिकवरून विमानाने लंडनला परतला, तेव्हा त्याने विमानातून खाली उतरताना हातात तो कराराचा कागद हवेत उंचावला आणि ब्रिटनच्या जनतेला अभिमानाने म्हणाला, "मी जर्मनीहून सन्मानासहित शांतता घेऊन आलो आहे! ही आपल्या काळातील सर्वात मोठी शांतता (Peace for our time) आहे!"
ब्रिटनच्या जनतेने टाळ्या वाजवून त्याचे स्वागत केले. पण संसदेत बसलेला एक नेता मात्र संतापाने लाल झाला होता. तो नेता होता—विन्स्टन चर्चिल (Winston Churchill). चर्चिलने चेंबरलेनच्या तोंडावर एक अत्यंत ऐतिहासिक आणि जळजळीत वाक्य फेकले:
"तुम्हाला युद्ध आणि अपमान यापैकी एक निवडण्याची संधी देण्यात आली होती. तुम्ही युद्धाच्या भीतीने अपमान निवडलात... पण लक्षात ठेवा, आता तुमच्या वाट्याला युद्ध आणि अपमान दोन्ही येईल!"
हिटलरचा खरा चेहरा: मार्च १९३९
चर्चिलचे शब्द अक्षरशः खरे ठरले! म्युनिक कराराला सहा महिनेही उलटले नव्हते. १५ मार्च १९३९ रोजी, हिटलरने आपले सर्व वचन आणि म्युनिक करार फाडून फेकून दिला. त्याने आपले सैन्य चेकोस्लोव्हाकियाच्या उरलेल्या भागात घुसळवले आणि राजधानी 'प्राग' (Prague) वर ताबा मिळवला.
चेकोस्लोव्हाकिया जगाच्या नकाशावरून पुसून टाकण्यात आला होता!
चेंबरलेन आणि फ्रान्सचे नेते आता पूर्णपणे उघडे पडले होते. हिटलरने त्यांना मूर्ख बनवले होते. आता युरोपच्या नेत्यांना समजले की हिटलरच्या आश्वासनांना शून्य किंमत आहे आणि तो संपूर्ण युरोप गिळंकृत केल्याशिवाय थांबणार नाही.
ऑस्ट्रिया आणि चेकोस्लोव्हाकिया पचवल्यानंतर, आता हिटलरच्या रक्ताळलेल्या जबड्यासमोर युरोपचा तिसरा बळी उभा होता. आणि या देशावर हात टाकणे म्हणजेच दुसऱ्या महायुद्धाला (World War II) अधिकृतरीत्या सुरुवात करणे होते!
त्या देशाचे नाव होते—पोलंड (Poland)!
