मार्च १९३९ मध्ये चेकोस्लोव्हाकिया गिळंकृत केल्यानंतर हिटलरचा आत्मविश्वास शिगेला पोहोचला होता. ब्रिटन आणि फ्रान्सचे नेते केवळ पोकळ धमक्या देऊ शकतात, हे त्याला पक्के समजले होते. आता हिटलरच्या रक्ताळलेल्या जबड्यासमोर होता युरोपचा नवीन बळी—पोलंड!
पहिल्या महायुद्धानंतर 'व्हर्सायच्या तहाने' जर्मनीचे दोन तुकडे करून मधून पोलंडला समुद्राकडे जाण्यासाठी एक रस्ता दिला होता (ज्याला डॅन्झिग कॉरिडॉर म्हटले जायचे). हिटलरला हा भाग कोणत्याही परिस्थितीत परत हवा होता. पण पोलंडवर हात टाकणे सोपे नव्हते. ब्रिटन आणि फ्रान्सने यावेळी पोलंडला वचन दिले होते की, जर जर्मनीने हल्ला केला, तर ते पोलंडच्या मदतीला धावून येतील.
हिटलर-स्टालिन करार: दोन शत्रूंची भयंकर खेळी
हिटलरला फ्रान्स आणि ब्रिटनची भीती नव्हती, पण त्याला एकाच वेळी दोन आघाड्यांवर (पूर्वेकडे आणि पश्चिमेकडे) युद्ध नको होते. पोलंडच्या शेजारीच एक महाकाय देश उभा होता—रशिया (सोव्हिएत युनियन), ज्याचा हुकूमशहा होता जोसेफ स्टालिन.
हिटलर आणि स्टालिन हे एकमेकांचे सर्वात कट्टर शत्रू होते. नाझी आणि कम्युनिस्ट कधीही एकत्र येऊ शकत नाहीत, असे जगाला वाटत होते. पण २३ ऑगस्ट १९३९ रोजी जर्मनी आणि रशियाने एकमेकांवर हल्ला न करण्याचा 'अनाक्रमण करार' करून जगाला इतिहासातील सर्वात मोठा धक्का दिला!
या कराराच्या पडद्यामागे स्टालिनचा एक अत्यंत धूर्त विचार होता. स्टालिनला माहीत होते की हिटलर कधीना कधी रशियावर हल्ला करणारच आहे. पण रशियाचे लष्कर त्यावेळी युद्धासाठी तयार नव्हते. स्टालिनला स्वतःचे लष्कर मजबूत करण्यासाठी काही वर्षांचा वेळ हवा होता. तसेच, पोलंडचा अर्धा भाग मिळवून त्याला जर्मनी आणि रशियाच्या मध्ये एक 'बफर झोन' (सुरक्षा कवच) तयार करायचा होता.
म्हणूनच हिटलर आणि स्टालिनने गुप्तपणे ठरवले होते की, आपण दोघांनी मिळून पोलंडवर हल्ला करायचा आणि पोलंडचे अर्धे-अर्धे तुकडे वाटून घ्यायचे! आता हिटलरचा रस्ता पूर्णपणे मोकळा झाला होता.
ग्लायविट्झचा बनावट हल्ला: युद्धाचे खोटे कारण
कोणत्याही देशावर हल्ला करण्यासाठी एक कारण लागते. हिटलरकडे कारण नव्हते, म्हणून त्याने एक अत्यंत नीच डाव रचला.
३१ ऑगस्ट १९३९ ची रात्र. 'ग्लायविट्झ' नावाच्या जर्मन रेडिओ स्टेशनवर अचानक काही लष्करी जवानांनी हल्ला केला. त्यांनी जर्मन रेडिओ स्टेशनवर ताबा मिळवला आणि पोलिश भाषेत घोषणा केली की, पोलंडने जर्मनीवर हल्ला केला आहे!
पण सत्य भयंकर होते. हे सैनिक पोलंडचे नव्हतेच; ते हिटलरचे 'SS' कमांडो होते, ज्यांनी पोलंडच्या लष्कराचे गणवेश घातले होते. जगाला दाखवण्यासाठी त्यांनी एका मृतदेहाला पोलिश सैनिकाचे कपडे घालून तिथेच फेकून दिले. हिटलरने दुसऱ्या दिवशी जगासमोर ओरडून सांगितले, पोलंडने आमच्यावर हल्ला केला आहे आणि आता आम्ही स्वसंरक्षणार्थ गोळीबार करत आहोत!
१ सप्टेंबर १९३९: 'ब्लिट्झक्रेग' आणि महायुद्धाची सुरुवात
१ सप्टेंबर १९३९ च्या पहाटे, जर्मनीच्या अवाढव्य लष्कराने पोलंडच्या सीमेत घुसखोरी केली. आणि याच दिवशी जगाने युद्धाचा एक असा भयंकर प्रकार पाहिला, जो यापूर्वी कधीही पाहिला नव्हता—ब्लिट्झक्रेग (विजेसारखा वेगवान हल्ला)!
आकाशातून जर्मन वायुसेनेच्या हजारो विमानांनी पोलंडच्या शहरांवर बॉम्बचा पाऊस पाडला. जमिनीवरून शेकडो जर्मन रणगाड्यांनी पोलंडचे संरक्षण कडे तोडून आत घुसखोरी केली. पोलंडचे बिचारे सैनिक घोड्यांवर बसून रणगाड्यांशी लढण्याचा प्रयत्न करत होते. हा लढा अत्यंत असमान होता.
ब्रिटन आणि फ्रान्सची युद्धघोषणा
जेव्हा जर्मन रणगाडे पोलंडमध्ये घुसले, तेव्हा ३ सप्टेंबर १९३९ रोजी ब्रिटनचा पंतप्रधान नेव्हिल चेंबरलेन याने रेडिओवरून अत्यंत जड अंतःकरणाने घोषणा केली: आता ब्रिटन आणि जर्मनीमध्ये युद्धाची स्थिती आहे. फ्रान्सनेही याच दिवशी जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले. आणि अशा प्रकारे दुसऱ्या महायुद्धाची अधिकृतरीत्या सुरुवात झाली!
१७ सप्टेंबर १९३९: पाठीत खुपसलेला खंजीर आणि स्टालिनचा हल्ला
जर्मनीच्या भयंकर हल्ल्यामुळे पोलंडचे लष्कर पश्चिमेकडून माघार घेत पूर्वेकडे (रशियाच्या सीमेजवळ) एकत्र येत होते. पोलंडला वाटत होते की पूर्वेकडचा भाग सुरक्षित आहे. पण १७ सप्टेंबरला स्टालिनने आपला डाव साधला.
स्टालिनने जगाला खोटे कारण दिले की, पोलंडचे सरकार आता कोसळले आहे, त्यामुळे तिथे राहणाऱ्या आमच्या रशियन बांधवांच्या रक्षणासाठी आम्ही आमचे सैन्य पाठवत आहोत.
आणि रशियाच्या लाल सैन्याने (Red Army) पोलंडवर पूर्वेकडून भयंकर हल्ला चढवला! बिचाऱ्या पोलंडची अवस्था 'इकडे आड आणि तिकडे विहीर' अशी झाली. पश्चिमेकडून जर्मन रणगाडे आणि पूर्वेकडून रशियन सैन्य... या दोन महाकाय राक्षसांच्या मध्ये पोलंड अक्षरशः चिरडून गेले. एका महिन्याच्या आत पोलंड जगाच्या नकाशावरून पुसून टाकण्यात आले आणि युरोप युद्धाच्या आगीत जळू लागला.
