मे १९४५. युरोपच्या भूमीवर हिटलरच्या मृत्यूसह आणि नाझी जर्मनीच्या शरणागतीसह महायुद्धाचा एक भयंकर अध्याय संपला होता. युरोपमधील शहरे आता शांत झाली होती. पण जगाच्या दुसऱ्या टोकाला, प्रशांत महासागरात (Pacific Ocean) युद्धाची धग अजूनही विझली नव्हती. किंबहुना, तिथे हे युद्ध अधिकच क्रूर, पाशवी आणि आत्मघातकी पातळीवर पोहोचले होते.
जर्मनीने हार मानली होती, पण जपान अजूनही अत्यंत वेडेपणाने लढत होता. जपानी लष्कराची विचारधारा (बुशिडो कोड) अत्यंत भयंकर होती. त्यांच्या मते, 'शरणागती पत्करणे हा मृत्यूहूनही मोठा अपमान होता.' जपानी सैनिक शेवटच्या श्वासापर्यंत आणि रक्ताच्या शेवटच्या थेंबापर्यंत लढत असत. जर दारूगोळा संपला, तर ते स्वतःच्या पोटावर चाकू मारून आत्महत्या करत (ज्याला 'हाराकिरी' किंवा 'सेप्पुकू' म्हणतात), पण ते कधीही हात वर करून शत्रूच्या स्वाधीन होत नसत.
अमेरिकन लष्कराला प्रशांत महासागरातील प्रत्येक बेट (जसे की इवो जिमा आणि ओकिनावा) जिंकण्यासाठी रक्ताची मोठी किंमत मोजावी लागत होती.
कामिकाझे (Kamikaze): मृत्यूचा 'दैवी वारा'
जपानचा पराभव आता निश्चित होता. अमेरिकेचे महाकाय नौदल आणि विमाने जपानच्या मुख्य भूमीच्या अगदी जवळ येऊन पोहोचली होती. अशा वेळी जपानच्या लष्कराने मानवी इतिहासातील सर्वात आत्मघातकी आणि भयंकर लष्करी तंत्राचा वापर सुरू केला. या तंत्राचे नाव होते—'कामिकाझे' (ज्याला जपानी भाषेत 'दैवी वारा' म्हटले जाते).
जपानकडे विमाने होती, पण चांगले वैमानिक उरले नव्हते. त्यामुळे जपानने आपल्या अत्यंत तरुण (१७ ते २४ वर्षांच्या) वैमानिकांना एका भयंकर आत्महत्येच्या मोहिमेवर पाठवण्यास सुरुवात केली. या कामिकाझे विमानांमध्ये फक्त जाण्यासाठीच इंधन भरले जायचे, परत येण्यासाठी नाही. विमानांमध्ये शेकडो किलो स्फोटके भरली जायची. वैमानिकांना कडक आदेश होता की, आपले स्फोटकांनी भरलेले विमान थेट अमेरिकन युद्धजहाजांवर नेऊन धडकवायचे आणि स्वतःसोबत शत्रूची जहाजे बुडवायची!
जेव्हा ही कामिकाझे विमाने आकाशातून थेट खाली झेपावत अमेरिकन जहाजांवर आदळत असत, तेव्हा होणारे स्फोट आणि जळणारे सैनिक पाहून अमेरिकन नौदलाच्या मनात एक प्रकारची भयंकर दहशत निर्माण झाली होती. हे जपानी वैमानिक मरणाला अजिबात घाबरत नव्हते. त्यांनी स्वतःला 'सम्राटासाठी बलिदान देणारे देव' मानले होते.
ओकिनावाची लढाई आणि 'हॅकसॉ रिज'चा मृत्यूचा कडा
एप्रिल १९४५ मध्ये अमेरिकेने जपानच्या मुख्य भूमीजवळील 'ओकिनावा' (Okinawa) या बेटावर महाभयंकर हल्ला केला. प्रशांत महासागरातील ही सर्वात मोठी आणि सर्वाधिक रक्तपात करणारी लढाई होती.
याच ओकिनावा बेटावर एक ४०० फूट उंच असा अत्यंत खडा आणि खडकाळ कडा होता. या कड्याला अमेरिकन सैनिकांनी नाव दिले होते—'हॅकसॉ रिज' (Hacksaw Ridge). या कड्याच्या वर जपानी सैनिकांनी जमिनीखाली भयंकर भुयारे, बंकर्स आणि मशीनगन्सचे जाळे विणले होते. अमेरिकन सैनिकांना जाळ्याच्या (Net) मदतीने हा कडा चढून वर जावे लागायचे आणि वर पोहोचताच जपानी सैनिक त्यांच्यावर मृत्यूचा पाऊस पाडत असत.
डेसमंड डोस: बंदुकीशिवाय लढणारा महान योद्धा
याच मृत्यूच्या कड्यावर (हॅकसॉ रिजवर) एका अशा माणसाने मानवी शौर्याचा एक नवीन आणि अमानवीय इतिहास रचला, ज्याचे नाव होते—'डेसमंड डोस' (Desmond Doss).
डेसमंड हा अमेरिकन लष्करातील एक अत्यंत वेगळा सैनिक होता. तो 'सेव्हन्थ-डे ॲडव्हेंटिस्ट' या ख्रिश्चन पंथाचा अनुयायी होता. त्याच्या धर्मात आणि तत्त्वात कोणत्याही जीवाची हत्या करणे हे घोर पाप मानले जायचे. त्यामुळे जेव्हा डेसमंड लष्करात भरती झाला, तेव्हा त्याने स्पष्ट सांगितले होते की, "मी लष्करात एक 'वैद्यकीय सैनिक' (Medic) म्हणून काम करेन. मी सैनिकांचे प्राण वाचवेन, पण मी कधीही बंदुकीला हात लावणार नाही किंवा कोणालाही मारणार नाही."
त्याच्या या विचित्र अटीमुळे ट्रेनिंग कॅम्पमध्ये इतर सैनिकांनी आणि अधिकाऱ्यांनी त्याचा प्रचंड छळ केला. त्याला भित्रा म्हटले गेले, त्याला बूट आणि लाथांनी मारहाण करण्यात आली, अगदी त्याला लष्कराच्या तुरुंगात टाकण्याची धमकीही दिली गेली. पण डेसमंड आपल्या तत्त्वावर ठाम राहिला. शेवटी लष्करात त्याला विना-शस्त्र (बंदुकीशिवाय) रणांगणावर जाण्याची परवानगी मिळाली.
हॅकसॉ रिजवरील तो अंगावर काटा आणणारा चमत्कार
५ मे १९४५ रोजी अमेरिकन सैनिकांच्या एका तुकडीने 'हॅकसॉ रिज'चा कडा चढून वर प्रवेश केला. पण तिथे दबा धरून बसलेल्या जपानी सैनिकांनी अत्यंत भयंकर गोळीबार आणि तोफांचा मारा सुरू केला. काही मिनिटांतच अमेरिकेचे डझनावारी सैनिक रक्ताच्या थारोळ्यात कोसळले. अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी आदेश दिला— "मागे हटा! कड्यावरून खाली उतरा!"
जे सैनिक धडधाकट होते, ते जीव वाचवून कड्यावरून खाली उतरले. पण वर त्या मृत्यूच्या मैदानात सुमारे १०० अमेरिकन सैनिक गंभीर जखमी अवस्थेत रक्ताच्या थारोळ्यात तडफडत पडले होते. त्यांच्या आजूबाजूला जपानी सैनिक फिरत होते आणि जखमी अमेरिकनांना शोधून शोधून मारत होते.
अशा या महाभयंकर मृत्यूच्या सापळ्यात फक्त एकच अमेरिकन सैनिक वर थांबला होता. तो म्हणजे—विनाशस्त्र आलेला डेसमंड डोस!
स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता, चारी बाजूंनी गोळ्यांचा पाऊस पडत असताना, डेसमंड रांगत रांगत एका जखमी सैनिकाकडे गेला. त्याने त्याच्या जखमेवर मलमपट्टी केली, त्याला स्वतःच्या पाठीवर उचलले आणि कड्याच्या टोकापर्यंत ओढत आणले. तिथे त्याने एका दोरीचा खास फास (Knot) बनवला आणि त्या सैनिकाला हळूच ४०० फूट खाली उतरवले.
जेव्हा तो पहिला जखमी सैनिक कड्यावरून खाली जमिनीवर पोहोचला, तेव्हा खाली असलेल्या अमेरिकन सैनिकांना सुरुवातीला काहीच समजले नाही. धूर आणि गोंधळामुळे तो नेमका कोण आहे हे न समजल्याने आणि जपानी सैनिकांची चाल असावी या संशयाने त्यांनी सावधगिरी बाळगत त्या जखमी सैनिकाला तात्काळ चौकशीसाठी बाजूला नेले. पण काहीच वेळात त्याच दोरीवरून आणखी एक सैनिक रक्तबंबाळ अवस्थेत खाली आला. तो सैनिक दुसरा तिसरा कोणी नसून साक्षात त्यांचा प्लाटून कमांडर होता! त्या कमांडरने खाली येताच सर्वांना सांगितले की, "वर साक्षात मृत्यूचा पाऊस पडत असताना डेसमंड डोस नावाचा तो निशस्त्र योद्धा एकटाच स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता आपल्या जखमी सैनिकांना पाठीवर वाहून मृत्यूच्या दाढेतून बाहेर काढत आहे!" हे ऐकून खाली उभ्या असलेल्या सर्व सैनिकांना मोठा धक्का बसला. ज्या डेसमंडला त्यांनी ट्रेनिंगमध्ये भित्रा म्हणून हिणवले होते, लाथा मारल्या होत्या, त्याच्या या अमानवीय शौर्याबद्दल आणि त्यागाबद्दल ऐकून आता त्यांच्या मनात डेसमंडबद्दल प्रचंड आदर आणि अभिमान निर्माण झाला.
खाली एका सैनिकाला उतरवल्यावर डेसमंडने आकाशाकडे पाहून एकच प्रार्थना केली— "देवा, मला आणखी एकाला वाचवू दे!" (Lord, please help me get one more).
आणि तो पुन्हा त्या मृत्यूच्या मैदानात घुसला. सलग १२ तास, रात्र संपेपर्यंत हा एकटा माणूस विना-शस्त्र गोळ्यांच्या पावसात धावत होता. तो जखमी सैनिकांना ओढून आणायचा, दोरीने खाली सोडायचा आणि पुन्हा प्रार्थना करायचा— "फक्त आणखी एक देवा, फक्त आणखी एकाला वाचवू दे!"
त्या एका रात्रीत डेसमंड डोसने तब्बल ७५ अमेरिकन सैनिकांचे प्राण एकट्याने वाचवले! या शौर्याबद्दल त्याला अमेरिकेचा सर्वोच्च लष्करी सन्मान (Medal of Honor) देण्यात आला. युद्धात माणूस फक्त मारण्यासाठीच नाही, तर वाचवण्यासाठीही किती अचाट साहस करू शकतो, याचे हे जगातील सर्वात मोठे उदाहरण ठरले.
अणुबॉम्बचा महाविनाश आणि युद्धाचा शेवट
ओकिनावाच्या लढाईत अमेरिकेचे १२,००० पेक्षा जास्त सैनिक मारले गेले. जपानचे सुमारे १ लाख सैनिक आणि लाखो नागरिक या बेटावर मरण पावले.
अमेरिकेचे नवे राष्ट्राध्यक्ष 'हॅरी ट्रुमन' (Harry Truman) यांना लष्कराने एक अत्यंत चिंतेचा अहवाल दिला. अहवालात म्हटले होते की, जर आपण जपानच्या मुख्य भूमीवर लष्करी हल्ला (Operation Downfall) केला, तर जपानचा प्रत्येक नागरिक चाकू, भाले आणि तलवारी घेऊन रस्त्यावर मरेपर्यंत लढेल. यात अमेरिकेचे किमान १० लाख सैनिक मारले जातील!
हे टाळण्यासाठी आणि जपानला त्वरित गुडघे टेकायला लावण्यासाठी अमेरिकेने मानवी इतिहासातील सर्वात भयंकर आणि विनाशकारी शस्त्राचा वापर करण्याचा निर्णय घेतला— अणुबॉम्ब (Atomic Bomb)!
अमेरिकेने 'मॅनहॅटन प्रोजेक्ट' अंतर्गत अत्यंत गुप्तपणे हे शास्त्र विकसित केले होते. जुलै १९४५ मध्ये त्याची पहिली यशस्वी चाचणी करण्यात आली होती.
६ ऑगस्ट १९४५ ची ती काळी सकाळ
६ ऑगस्ट १९४५ च्या पहाटे. 'इनोला गे' (Enola Gay) नावाचे अमेरिकेचे एक B-29 बॉम्बर विमान जपानच्या आकाशात घुसले. या विमानात 'लिटिल बॉय' (Little Boy) नावाचा युरेनियमचा अणुबॉम्ब होता.
सकाळी ठीक ८ वाजून १५ मिनिटांनी, हे विमान जपानच्या 'हिरोशिमा' (Hiroshima) शहरावर आले आणि त्यांनी तो बॉम्ब खाली सोडला. शहराच्या ४३ सेकंद वर आकाशात तो बॉम्ब फुटला... आणि आकाशात चक्क दुसरा सूर्य उगवल्यासारखा एक महाभयंकर डोळे दिपवणारा प्रकाश पडला!
सूर्याच्या पृष्ठभागावर असते, तितकी उष्णता एका सेकंदात निर्माण झाली. बॉम्बच्या बरोबर खाली असलेले लाखो जपानी नागरिक जागेवरच वाफेसारखे विरघळून गेले (Vaporized). त्यांचे फक्त काळे सावलीसारखे डाग जमिनीवर आणि भिंतींवर राहिले. एका क्षणात हिरोशिमा शहराची राखरांगोळी झाली. सुमारे ७० ते ८० हजार लोक एका सेकंदात मारले गेले आणि नंतर रेडिएशनमुळे आणखी लाखो लोक तडफडून मेले.
जगाच्या इतिहासात असा विनाश कधीच कोणी पाहिला नव्हता. पण तरीही जपानच्या लष्कराने हार मानली नाही.
त्यामुळे बरोबर तीन दिवसांनी, ९ ऑगस्ट १९४५ रोजी, अमेरिकेने 'फॅट मॅन' (Fat Man) नावाचा दुसरा अणुबॉम्ब जपानच्या 'नागासाकी' (Nagasaki) शहरावर टाकला. या दुसऱ्या स्फोटात आणखी ४० हजार पेक्षा जास्त लोक क्षणात मारले गेले. एकाच आठवड्यात जपानवर दोन महाभयंकर सूर्य कोसळले होते.
जपानची शरणागती आणि महायुद्धाचा अंत
या दोन अणुबॉम्बच्या हल्ल्यांनंतर आणि त्याच वेळी रशियाने जपानविरुद्ध युद्ध पुकारल्यामुळे, जपानचा सम्राट 'हिरोहितो' याला समजून चुकले की आता लढणे म्हणजे संपूर्ण जपानी वंशाचा समूळ नाश करणे होय.
१५ ऑगस्ट १९४५ रोजी, सम्राट हिरोहितो याने पहिल्यांदाच रेडिओवर जपानी जनतेशी संवाद साधला आणि अधिकृतरीत्या शरणागतीची घोषणा केली. (याला V-J Day म्हटले जाते). २ सप्टेंबर १९४५ रोजी अमेरिकेच्या 'युएसएस मिसुरी' या महाकाय युद्धजहाजावर जपानच्या अधिकाऱ्यांनी विनाअट शरणागतीच्या करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या.
आणि अशा प्रकारे... १ सप्टेंबर १९३९ रोजी हिटलरने पोलंडवर केलेल्या हल्ल्याने सुरू झालेले हे रक्ताचे आणि विनाशाचे महाभयंकर वादळ, २ सप्टेंबर १९४५ रोजी प्रशांत महासागरात अधिकृतरीत्या शांत झाले.
महायुद्धाचा काळा लेखाजोखा
दुसरे महायुद्ध हे मानवी इतिहासातील सर्वात काळे, सर्वात भयंकर आणि सर्वाधिक प्राण घेणारे युद्ध ठरले. या युद्धात जगभरातील सुमारे ६ ते ७ कोटी (६० ते ७० दशलक्ष) लोक मारले गेले. म्हणजेच जगातील एकूण लोकसंख्येच्या ३% लोकांचा अंत झाला होता. या युद्धाने जगाला हिटलरसारखा क्रूर हुकूमशहा दाखवला, स्टालिनची निर्दयता दाखवली, कामिकाझेचा वेडेपणा दाखवला... पण त्याच वेळी विन्स्टन चर्चिलची जिद्द, स्टॉफेनबर्गचा त्याग आणि डेसमंड डोससारख्या सामान्य माणसातील देवाचेही रूप दाखवले.
या महायुद्धाच्या राखेतून एक नवीन जग उभे राहिले, पण त्या अवाढव्य नरसंहाराच्या आणि अणुबॉम्बच्या विनाशाच्या खुणा मानवी इतिहासाच्या हृदयावर कायमच्या कोरल्या गेल्या आहेत.
(येथे दुसऱ्या महायुद्धाची ही ऐतिहासिक आणि अत्यंत थरारक कथा संपूर्ण होते. तुम्हाला ही मालिका कशी वाटली, हे नक्की कळवा. ही संपूर्ण कथा जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत आणि मित्रांपर्यंत शेअर करायला विसरू नका!)
